Rečnik pojmova

Antivirus

Antivirusni softver ili antivirus je računarski softver koji se koristi za zaštitu, identifikaciju i uklanjanje računarskih virusa, kao i drugih štetnih programa koji mogu da uzrokuju probleme u korišćenju računara ili oštetiti podatke. Za razliku od prvobitnih antivirusni softvera koji su bili bazirani isključivo na tretiranju računarskih virusa, moderni antivirusni softver se dizajnira tako da sistem štiti od što većeg broja različitih mogućih malvera, kao što su crvi, fišing napadi, bekdor, rutkit, trojanci.

Backup

(Backup = rezervna kopija, podrška) – Backup je proces u računarstvu koji se odnosi na izradu kopije podataka originalnog izvora za slučaj da se originalni izvor podataka ošteti ili izgubi. Podaci mogu biti datoteke ili/i programi.

Backup se može sačuvati na magnetnim trakama, hard diskovima, CD, DVD, USB flash i ostalim medijima za čuvanje podataka. Takođe, moguće je držati podatke na nekom udaljenom internet serveru.

Crv (Worm)

Crvi su računarski programi koji umnožavaju sami sebe. Pri tome koriste računarske mreže kako bi se kopirali na druge računare, bez neposrednog uticaja korisnika na toj mreži. Za razliku od virusa, crv, da bi delovao, ne mora nužno da "zarazi" druge programe. Pristup računaru crvima omogućavaju propusti u sigurnosti mreže, kao i propusti u bezbednosti operativnih sistema i aplikacija.

Domen

domain = domen, oblast) – Internet domeni su sastavni deo URL-a, odnosno internet adrese. Koriste se kako bi na razumljiv način opisali adresu na kojoj se neki sajt ili server nalaze. Postoji nekoliko osnovnih domena: .com je namenjen za poslovnu upotrebu; .net - najčešće korišćen kao domen za servere, tj. pružaoce internet usluga, ali se koristi i za poslovnu namenu; .org je domen rezervisan za udruženja i organizacije, dok je .edu namenjen obrazovnim institucijama. .gov domen koriste vlade i druge zvanične institucije. Poznati domeni su i domeni pojedinačnih država, na primer: .rs, .ru, .ca, .si, itd.

Download

Download = preuzimanje, prihvatanje podataka) – Kopiranje datoteke sa nekog udaljenog računara na lokalni računar. Taj postupak se primjenjuje npr. kada sa mreže preuzimate besplatne programe.

Suprotna akcija od download-a se naziva upload. Tada se sa lokalnog računara datoteka prenosi na udaljeni server.

Firewall

Zaštitni zid (Firewall) je softver koji u sklopu računarske mreže ima mogućnost da spreči neautorizovani prenos podataka preko mreže.Firewall, kao prepreka, određuje kojim resursima unutrašnje mreže (ili jednig kompjutera) može da se pristupi, ko može da pristupi datim resursima, kao i koje servise mogu da koriste unutrašnji korisnici (iz domaće mreže). Bez “vatrenog zida”, svaki bi kompjuter u mreži bio potencijalno izložen napadima bilo koje vrste, sa Interneta.

Haker

U najopštijem smislu, haker je osoba koja manipuliše programerskim kodom, bilo sa namerom da program unapredi, bilo da ga učini malicioznim. Međutim, u najširoj upotrebi, reč haker uglavnom označava osobu koja koristi svoje sposobnosti manipulacije kodom, sistemima ili mrežama kako bi ih zloupotrebila ili oštetila sa ciljem sticanja slave ili finansijske dobiti.

Internet

Internet je globalna računarska mreža. Pre svega, pojam internet znači mreža unutar mreže ili interna konekcija između više računara. Strukturno postoje male mreže koje se međusobno povezuju i time čine ovu strukturu. Internet se sve više naziva globalnom mrežom informacija (velika internacionalno-globalna baza podataka). Količina informacija koju ti serveri poseduju je ogromna i teško je proceniti i prikazati realno kolika je ona zaista.

"Pauk" (spider)

Kompjuterski program koji automatizovano i sistematično "puzi" po "mreži" koju sačinjavaju serveri u kojima su pohranjeni podaci i baze podataka koji sačinjavaju World Wide Web. Njihova funkcija je da puzanjem po vebu, pristupaju i posećuju sve stranice na vebu, prikupljaju informacije o njihovom statusu ažuriranosti, a onda te informacije integrišu u baze podataka veb pretraživača. Veb je toliko veliki da je čak i većem broju paukova potrebno preko šest meseci da "propuze" kroz ceo veb.

Spam

Bezbrojne poruke koje korisnici primaju mejlom, a koje reklamiraju proizvode za koje nikada nisu izrazili interesovanje, obaveštavaju o temama na koje se nisu pretplatili, lažne privatne poruke koje vode na stranice pornografskog sadržaja, sve su to samo neki od oblika spama.

Ukratko, svaka poruka distribuirana masovno koju niste zatražili kvalifikuje se kao spam.

Spyware

Spajver (Spyware) ili špijun je široka kategorija malicioznog softvera sa namenom da presreće ili preuzima delimično kontrolu rada na računaru bez znanja ili dozvole korisnika.

Dok sam naziv sugeriše da je reč o programima koji nadgledaju rad korisnika, ovaj naziv danas označava široku paletu programa koji iskorišćavaju korisnički računar za sticanje koristi za neku treću osobu.

Trojanac

Trojanskim konjem se u računarskom žargonu označavaju zloćudni programi, koji su "maskirani" kao korisni ili se proširuju "prikačeni" na druge korisne programe. Trojanci obično vrše neželjene akcije u računaru i to "u pozadini" i prikriveno. Najčešća od tih neželjenih akcija je otkrivanje korisničkih lozinki, bankovnih podataka i drugih poverljivih informacija "prisluškivanjem" razmene podataka ili jednostavno čitanjem tih datoteka i javljanje istih "vlasniku" trojanskog konja.

Update

Engleska reč “update” dolazi od izraza “up to date”, što bi značilo dodavanje novih informacija, revizija postojećeg stanja, izmene u sadržaju, i slično.

Postavljanje nove verzije nekog programa. Ažuriranje pojedinačnih delova programa koji se ne mogu svrstati u sasvim novu verziju nazivaju se patch.

Virus

Virus je program ili kod koji se sam replikuje u drugim bazama podataka s kojima dolazi u kontakt.

Može da se nađe unutar jednog dokumenta, odnosno da zarazi bilo koji program, sektor za podizanje računara, dokument koji podržava makronaredbe.

Virus menja sadržaj baze podataka tako što u nju kopira svoj kod.